اطلاعات جامع و علمی درباره گیاه دارویی چای ترش ( چای مکی ) ۱ | طب ایرانی

سلامتی

اطلاعات کامل و علمی درباره گیاه دارویی چای ترش ( چای مکی ) ۱

طب سنتی و مکمل, گیاهان دارویی

۱۴ دیدگاه
۷,۵۴۳ بازدید

معرفی گیاه دارویی چای ترش

مقدمه

گیاهان از اول تمدن بشرتاکنون کاربرده های متنوعی داشتن گروهی به عنوان ماده غذایی تامین کننده نیازای تغذیه ای هستن، گروهی خاصیت دارویی داشته و آرامش دهنده مشکلات جسمی هستن. گیاهان دارویی هر چند از دیر باز واسه آدمیان آشنا و در خیلی از مواقع مرهم دردهای بشر بوده. اما پیشرفته های علمی و فناوری طی بیست سال گذشته اهمیت و نقش سازنده گیاهان دارویی در تامین نیازای بشر مخصوصا در بخش دارو و درمان دو برابر ساخته. هم اینکه با در نظر گرفتن مشکلات جانبی به وجود اومده به وسیله استفاده داروهای شیمیایی بیشتر کشورای دنیا به داروهای گیاهی و گیاه درمانی روآورده ان. تا به اونجا که ۸۰ درصد داروهایی عرضه شده در بعضی کشورها اصل گیاهی و طبیعی داره. کشور ایران دارای شرایط آب و هوایی متنوعیه ۱۱ اقلیم از ۱۳ اقلیم جهانی، که این خود موجب تنوع رشد گیاهان جور واجور منجمله گیاهان دارویی شده. به کار گیری این گیاهان هنوز اونطور که در کشورای مترقی دنیا معموله در کشور ما مهم دونسته نشده. دلیل اون نبود شناخت مردم از خواص این گیاهان می تونه باشه امروزه در خیلی از کشورای دنیا من جمله شرق آسیا، اروپا گرایش شدیدی به جمع آوری و هم اینکه تولید گیاهان دارویی بوجود اومده. استان سیستان و بلوچستان بدلیل برخورداری از تنوع اقلیمی، محل و رویشگاه طبیعی تعداد زیادی از گیاهان دارویی هستش. از بین ۲۹۵ گونه گیاه دارویی که در سطح استان جمع آوری شده ۱۹۰ گونه از دید نیاز اکولوژیک در کشور هند مشترک هستن که این نشون از دامنه سازگاری بالای این گونه های با ارزش با شرایط محیطی جور واجور داره که با کشت گونه های مستعد گیاهان دارویی در دو فصل زارعی (پائیز و بهار) اول اینکه گامی در جهت تغییر در الگوی کاشت دوم اینکه افزایش در اومد کشاورزان منطقه و اشتغالزایی سوم اینکه گامی در حفظ و نگهداری ذخایر ژنتیکی گیاهی منطقه برداشه شه. براساس گزارش FAO ارزش صادرات گیاهان دارویی در سال ۱۹۹۵ در چین بالغ به ۸۸۰ میلیون دلار بوده. چای مکی گیاهی دو منظوره س که اجزای جور واجور اون میوه، فیبر، چوب استفاده میشن کلا در خیلی از کشورها، کاسبرگ این گیاه به خاطر خواص دارویی و هم اینکه در صنایع غذایی استفاده می شه و الیاف و چوب اون در تولید خمیر کاغذ استفاده میشن. این گیاه در ایران می تونه به عنوان یه محصول جدید مطرح باشه. در زراعت هر گیاه دارویی، به کار گیری بیشترین حد ظرفیت محیط و تعیین مناسب ترین شرایط رشد، هم جهت با افزایش کارکرد و بیشترین حد رسانیدن بهره وری، چیزی مهم و مورد توجه مدیریت زراعیه .

گذشته چای مکی

بیشتر از ۳۰۰ گونه از این گیاه در سراسر جهان در مناطق گرمسیر و نیمه گرمسیر پیدا میشه. موطن اصلی این گیاه غرب آفریقا هستش و امروزه در سطح بزرگی در غرب آفریقا، آسیا، استرالیا از هند تا مالزی، اتریش، آمریکای مرکزی و خیلی از کشور‍ های گرمسیر کشت می شه. دانه ها به وسیله برده های آفریقایی به دنیای جدید آورده شده. این گیاه در نواحی تولید کننده به نام روسل در ساوانا نیجریه از بیشترین محبوبیت و پذیرش برخورداره و در این منطقه به صورت گیاه زراعی کشت می شه ( Ibrahim,1998) ((Morton,1987. خوراکی بودن کاسبرگها در جاوا در سال ۱۶۸۷ ثبت شده. روسل در برزیل در قرن ۱۷ و در جامائیکا در سال ۱۷۰۷ و در گواتمالا در سال ۱۸۴۰ کشت می شده( (Morton,1987. در سال ۱۹۰۹ حدود ۶/۱ هکتار در کوئیزلند کشت می شده. در ایسلند شخصی به نام مایو و گیاه شناسا دیگه تخمین زدن که در ایسلند و هاوایی سطح زیر کشت روسل ۸۱ هکتارمی باشه. چای مکی بومی ایران نیس و کشت این گیاه در ایران فقط در سیستان و بلوچستان گزارش شده (خورسندی ، سید هادی ۱۳۸۰). سطح کشت چای مکی در استان سیستان و بلوچستان ۸۰ هکتار که در زابل در سال ۱۳۷۹ در پژوهشکده کشاورزی زابل کشت شده. پراکندگی این گیاه در استان سیستان و بلوچستان برابر نقشه زیر گفته شده (صندوقداران، ۱۳۷۹).

خصوصیات گیاه شناسی

چای مکی با نام علمی ( Hibiscus Sabdariffa) از خونواده مالواسه (Malvaceae)، گیاهی یکساله، شاخه دار، ارتفاعی حدود ۴۲۹- ۶۴ سانتی متر، رنگ اون سبز تیره مایل به قرمز (Duke,1983). دارای پایه کروموزومی) ۱۸=(xه و به شکل تتراپلوئید )۷۲=n4 (هست (James&Duke,1983). برگها متناوب، رگبرگها پنجه ای و برگها دارای ۷- ۳ لوب و حاشیه برگها دندانه ای، بدون کرک، دمبرگ بلند یا کوتاه دارن (James&Duke,1983). گله ها بزرگ و دمگل کوتاه، رنگ اون قرمز مایل به زرد با مرکز تیره، هرمافرودیته. میوه ها ۵/۲ سانتی متر طول دارن و بوسیله کاسبرگهای گوشتی مانند که شامل ۳۴- ۲۲ دانه در هر کپسوله محاصره شدن، دانه ها به رنگ قهوه ای تیره و جوونه زنی بذر به شکل اپی ژیل ( برون زمینی ) هستش. گیاهی خودگشن و این مقدار از ۶۸ %– ۲% متغیر و به وسیله حشرات هم گرده افشانی می شه. دارای یه ریشه راست و عمیق و قابل نفوذه (Duke,1983). نام محلی این گیاه علاوه بر روسل در نواحی انگلیسی زبون سورل، روزل، سورل قرمز، سورل جامائیکایی، سورل هندی، سورل گینه ای و در فرانسه اوسلد و در آفریقای شمالی و خاور نزدیک روسل کاکاد نامیده می شه. در ایران این گیاه و محصول کاسبرگ اون بنامهای چای مکی یا چای مکه، چای قرمز و چای ترش شناخته می شه .

واریتهای زیادی شناخته شدن که معروفترین اونا عبارتند :

۱- واریته سابداریفا

گیاهی یکساله، راست، درختچه ای، انبوه، ارتفاع ( ۴/۲ ) متر، ساقه ای قوی، صاف یا تقریباً صاف، استوانه ای شکل و قرمزه. برگها بزرگ، تک و متناوب با رگبرگهای پنجه ای قرمز رنگ ( ۱۲ – ۵/۷ ) سانتی متر طول، سبز رنگ و با دمبرگ کوتاه یا بلند هستن . برگها در گیاهچها جوون و برگهای بالایی گیاهان پیر ساده و مثل هم هستن. برگهای پایین تر ۵ – ۳ و یا حتی ۷ لوب عمیق دارن. حاشیه برگها دندانه ایه. گله ها به صورت تک در زاویه برگ درست می شن، ( ۵/۱۲ ) سانتی متر عرض داشته و به رنگ زرد یا نخودیه. گلبرگها سفید با مرکز قرمز رنگ در پایه میله پرچم واقع شدن و زمانیکه در انتهای روز، پژمرده می شن رنگ اونا بنفش می شه. دارای کاسبرگ خوراکی قرمز تا زرد کمرنگ، که این واریته الیاف کمتری داره (Duke,1983). کاسبرگ به رنگ قرمزه و از ۵ کاسبرگ بزرگ با یه اپی کالیکس ۱۲- ۸ قسمتی، تشکیل یافته و دور و براساس س که شروع به بزرگ شدن، گوشتی شدن، انحنا پیدا کردن همراه با آبدار شدن و (۷/۵ – ۲/۳ ) سانتی متر طول داشته و کپسولای مخملی رو به طور کاملً محاصره، که این کپسولا ۲- ۵/۱ سانتی متر طول دارن، کپسولها قبل از رسیدن سبز، ۵ برچه ای بوده و در هر برچه ۲ ردیف دانه هست که در هر ردیف ۴- ۳ دانه قهوه ای روشن کلیوی شکل، ۵- ۳ میلی متر طول و به طور کاملً کرک دار هستن. کپسولها در موقع خشک شدن قهوه ای و در این زمان دانه ها رسیده هستن و با شکافای اولیه کپسول باز می شه و دانه ها ریزش می کنه(Morton,1987 ). ( 56 و۵۹). در آفریقا در خط استوا گیاهان وحشی این جور در نقاطی که درجه گرما بین ۱۵ تا ۳۰ درجه سانتی گراد باشه رشد می کنه. چای ترش گیاهی خود گشنه و به دلیل گرده افشانی به وسیله حشرات اندازه کمی هم دگرکشنی در اون صورت میگیره،که بین ۶۸/۰ -۲/ درصد متغیره. پایه کروموزومی چای ترش ۱۸=X بوده و بیشترً به صورت آلوپلی پلوئیدی (۷۲=n 4) هست. در گیاه چای ترش صفت ساقه قرمز غالب بوده و رنگ سبز ساقه یه صفت مغلوبه (بوتهای همو زیگوت دارای ساقه به رنگ سبزه) و هم اینکه شکل لوبی در برگها نسبت به شکل غیر لوبی غالبه یا بریدگیهای کم عمق برگ بیشتر شکلای جور واجور خوراکی نسبت به بریدگیهای عمیق حالت تسلیم رو نشون میده (۷۰و۷۱).

۲- واریته آلتیزیما

گیاه یکساله، کم شاخه ، راست ، با ارتفاع ( ۸/۴ ) متره. بیشتر بخاطر الیاف کشت می شه و از کاسبرگ اون کمتر استفاده می شه ( Duck,1983). در هندوستان، هند شرقی، نیجریه و تا اندازه ای در بعضی از نقاط گرمسیر در آمریکا کشت می شه. ساقه های این واریته سبز و برگهای اون سبز، بعضی وقتا برگها رگبرگهای قرمز دارن. گله ها به رنگ زرد و کاسبرگهایش قرمز یا سبز، غیر گوشتی، خاردار و مصرف غذایی نداره ( Morton,1987 ) .

۳- ریکو

در سال ۱۹۱۲ نامگذاری شد. گیاهی با رشد تقریباً کم، بوته ای، معمولاً برگها ساده که در مدت زمان طولانی بوجود میان و بیشتر مواقع دارای ۳ لوب هستن. گله ها دارای چشما ( نقاط ) قرمز تیره و دانه های گرده اون زرد طلاییه. کاسبرگ در زمان بلوغ دارای ۵ سانتی متر طول و ۲/۳ سانتی متر عرض داره. براکتها ( برگکا ) به صورت افقی هستن. بیشترین محصول هر گیاه کاسبرگ اون هستش واسه آب میوه و شربت استفاده می شه و رنگ اون قرمز تیره س ( Morton,1987 ).

۴- ویکتور

گیاهی با ارتفاع ۱۳/۲ متر ، راست و تنومنده . گله ها دارای چشما ( نقاط ) قرمز تیره و دانه های گرده قهوه ای طلاییه. ویکتور در بعضی جاها زودتر نسبت به ریکو شکوفه میده. کاسبرگها نسبت به کاسبرگهای ریکو بلندتر هستن. براکتها ( برگکا ) بلند تر ، طولانی تر و دارای فرورفتگی به سمت بالا هستن . و عصاره اون در آب میوه، مربا و شربت مصرف می شه و به طور کاملً قرمزه ( Morton,1987 ).

۵- آرچر

این گیاه بعضی وقتا روسل سفید نامیده می شه . گیاهی بلند و قوی مثل ویکتور ولی ساقه های اون سبز رنگه . گله ها زرد و دانه های گرده قهوه ایه. کاسبرگها سبز رنگ یا سبز مایل به سفید و کوچکتر نسبت به دو واریته دیگه، اما محصول این گیاه خیلی بیشتره. عصاره و آب میوه و دیگه اجناس تقریباً بدون رنگه . میوه های سبز روسل رشد داده می شه در سرتاسر سنگال ، مخصوصاً در ناحیه کاپ ورت مثل یه سبزی بیشتر استفاده میشن (Morton,1987 ) .

۶- بقیه واریتها:

واریتهای خوراکی چای مکی، مصری ( V.Masri )، سودانی(V.Sudani ) ، (Sabhi 17 dark color ) ، (Sabahia 17 light color ). تعدادی از واریتهای فیبری چای مکی عبارتند از Hs24 , Hs7910 , Hs4288 , Amv1 , Amv2 , Asop3

اکولوژی چای مکی

بهترین نواحی کشت این گیاه نقاطیه که دارای ۱۲۵ میلی متر بارندگی و دست کم دمایی ۱۵ درجه سانتی گراد در اول فصل رشد باشه. آب وهوای مطلوب باعث رشد سریع و منظم می شه در این نواحی درجه گرما نباید کمتراز ۲۱ درجه سانتی گراد واسه ۴ تا ۸ ماه باشه (۵۹). زمان کشت گیاه بسته به نوع استفاده اون فرق می کنه در فلوریدای جنوبی اگه منظور تولید کاسبرگ باشه کشت از اردیبهشت تا اواخر خرداد ماه انجام می شه و اگه منظور به کار گیری شاخ و برگ اون باشه کشت در اسفند ماه صورت میگیره (۴۸).

۱- درجه گرما

این گیاه در طول رشد به ۸- ۴ ماه درجه گرما شبونه بیشتر از ۲۱ درجه سانتی گراد نیاز داره. درجه گرما مناسب واسه جوونه زنی بذر ۳۵ – ۲۵ درجه سانتی گراد و ۱۲ ساعت روشنایی و ۱۲ ساعت تاریکیه (Duke,1983 ). چای مکی به یخبندان بسیار حساس ، و در نواحی گرمسیری و نیمه گرمسیری تا ارتفاع ۹۰۰ متری از سطح دریا بیشترین رشد رو داره. درجه گرما مناسب واسه رشد ۵/۲۷ –۵/۱۲ درجه سانتی گراده (Duke,1983 ). این گیاه به متوسط دما ۱۵ درجه سانتی گراد در زمستون و ۲۸ درجه سانتی گراد در تابستون نیاز داره . محدوده دمایی مناسب واسه رشد بین۳۶- ۱۰ درجه سانتی گراد و اپتیمم دما بین ۳۲- ۱۶ درجه سانتی گراده. در محدوده طول جغرافیایی ۱۰۰ درجه و ۳۰۰ درجه عرض جغرافیایی رشد می کنه گیاهی سه کربنه بوده بسته به نوع استفاده ۸-۴ ماه زمان نیاز داره. چای ترش به یخبندان حساسه و بیشترین رشد رو در نواحی گرمسیری و نیمه

گرمسیری داره. (۴۱).

۲ – نور

چای مکی گیاهی سه کربنه(۳ C)و به ۱۳ ساعت نور خورشید در طول ۵- ۴ ماه اول رشدش نیاز داره تا از گلدهی زودرس اون جلوگیری شه. این گیاه رو باید در مناطق با نور کافی کشت کرد و از کشت و کار اون در مکانای سایه دوری کرد. هم اینکه روشنایی دراز مدت به صورت ۴- ۳ ماهه از عوامل بحرانی رشده (Duke,1983 ). چای مکی گیاهی روز کوتاه که به تغییرات طول روز بسیار حساسه . گلدهی وقتی روزا کوتاهتر می شونداتفاق میفته ، تعیین تاریخ کاشت بیشتر تحت تاثیر طول روز ، و کمتر تحت تاثیر نیاز رطوبتی قرار میگیره. این گیاه از نظر عکس العمل نسبت به طول روز یه گیاه آمبی فتوپریودیکه ( یعنی گلدهی اونم در روزای کوتاه و هم در روزای فوق العاده بلند انجام میشه). گلدهی این گیاه در شرایط روز کوتاه و نور همیشگی القاء می شه. این گیاه فتوپریودیسم مشخص داره و در محیطای مناسب کشت در روزای کوتاه با ۱۱ ساعت گلدهی می کنه. در کشور امریکا این گیاه به دلیل روز کوتاه و یا زمستون زودرس گل نمی ده (Duke,1983 ). گل دادن با کوتاه شدن روزا و کاهش شدت نور تحریک می شه.

۳- رطوبت

این گیاه با اقلیمای استوایی که ریزش باران سالیانه به مقدار ۲۰۰۰- ۱۵۰۰ میلی متر و با ارتفاع ۶۰۰ متر از سطح دریا یکی بودن بیشتری داره (Duke,1983 ) و هم اینکه گزارش شده که در برابر باران سالیانه به مقدار ۴۲۹۰- ۶۴۰ میلی متر مقاومه ( James & Duke,1983 ). این گیاه به بارندگی ماهیانه از ۲۵۰- ۱۲۵ میلی متر در ۴- ۳ ماه اول رشد و حدود ۱۸۲۰ میلی متر درزمان فصل رشدش نیاز داره (Morton,1987). این گیاه دوره های خشکی رو تحمل می کنه و دوره های خشکی در ماه های آخر رشد مطلوبه جایی که بارندگی کم و کم باشه آبیاری به طور منظم می تونه نتیجه موثری داشته باشه. اندازه بارندگی سالیانه مناسب واسه رشد۳۵۰۰ – ۵۰۰ میلی متره و مناسب ترین بین ۳۰۰۰ – ۱۰۰۰ میلی متره. بعضی واریتها محصول رضایت بخشی رو در نواحی گرم و مرطوب میدن، هر چند بیشتر اونا کمی به خشکی مقاومند. اندازه رطوبت نسبی هوا تقریباً ۸۵ – ۷۵ درصد در طول دوره رشد مناسبه (Morton,1987). آبیاری به طور منظم در نقاطی که این اندازه بارندگی وجود نداره لازمه. معمولا در این نقاط زمان آبیاری هر ۱۵ تا ۲۰ روز درزمان کشته. در دو مرحله نیاز آبی گیاه زیاد می شه.

۴- خاک

این گیاه در تموم خاکها، سبک(شنی)، متوسط (لومی)، سنگین(رسی) البته با داشتن زهکشی مناسب خوب استفاده می کنه و هم اینکه از نظرpH می تونه خاکهای اسیدی، خنثی، قلیایی رو تحمل کنه. نیاز به خاکهای مرطوب داره. خاک به طورمتوسط باید دارای۳۴ درصد رطوبت باشه. تغییرات رطوبت خاک بین ۱۴ درصد واسه فصل خشک و ۶۰ درصد واسه فصل پر آب فرق می کنه. این گیاه خاک فقیر رو بخوبی تحمل می کنه و در خاکهای لومی شنی با هوموس مناسب خوب رشد می کنه. بیشتر ترجیح داده می شه در خاک کود داده شده با زهکشی مناسب کشت داده شه (Huxley,1995). این گیاه به یه خاک نفوذپذیر نیاز داره. خاک لومی شنی که دارای هوموس باشه مناسبه. پس با خاکهای متنوعی سازگاره و به شرایط غرقابی یا آب ایستادگی متحمل نیس (Morton,1987). pH مناسب واسه این گیاه ۵/۸ – ۵/۴ و اپتیمم بین ۵/۷ – ۵/۵ه (Duke,1983 ).

ترکیب شیمیایی چای مکی

کاسبرگ

۱- موسیلاژ : کربوهیدراتی هستن با ساختمون شیمیایی بسیار پیچیده و با وزرن مولکولی زیاد، که بسته به نوع گونه اندازه اون تغییر می کنه، ماکزیمم شامل موسیلاژ واسه گونه های آمریکای مرکزی و مصری ۲۸-۲۴ درصد و واسه گونه هندی ۱۵ درصده که این اندازه ۳۵-۲۲ روز بعد از گل دهی حاصل می شه (Khafega,1980). بالاترین مقدار پکتین در کاسبرگهای این گیاه ۴۵/۲ درصده (Khafega,1980). مواد پکتینی شامل ۵/۶۴-۶۳ درصد اسید گالاکتورونیکه که بیشترً به صورت نمکای منیزیم و کلسیمه. پلی ساکاریدهای همراه با پکتین بیشترً آرابینوز، گالاکتوزه .(Franz,1992) کاسبرگ خشک شده شامل گوسی پتین فلانوئید، هیبیستین، سابدارتینه. ماده اصلی رنگی هبیسینه که به عنوان یه دافنی فیلین ( یه جور دارو ) گزارش شده. مقدار کمی دلفی نیدین ۳- مونوگلوکوزید، سیانیدین ۳- مونوگلوکوزید و دلفی نیدین هم هست و درجه سمی بودن اون پایینه. ماکزیمم مقدار قندها در این گیاه در حدود ۵-۳ درصد بوده که در ۳۰ روز پس از گل دهی حاصل شده و با کامل شدن رشد کاسبرگ اندازه نشاسته کم شده و به ۲ درصد وزن خشک می رسه (۳۵ و ۵۲).اسید گالاکتورونیک ۵/۶۴-۶۳ درصد مواد پکتینی رو شامل می شه که به صورت نمکهای منگنز، کلسیم هست. از پلی ساکاریدهای همراه با پکتین میشه به آرابینوز، رامینوز و گالاکتوز نام برد. ماکزیمم اندازه پکتین در کاسبرگهای این گیاه ۴-۲ درصده (۶۹ و ۷۳).

۲- آنتوسیانین

مقدار آنتوسیانین کاسبرگها بین ۵/۲-۷/۱ درصد وزن خشکه، این اندازه در چای مکی واریته سابداریفا ۶۶-۳۷ صدم وزن خشک گزارش شده. سیانیدین ۳- گلوکوزید و سیانیدین ۳- سامبوبیوساید از آنتوسیانینای اصلی این گیاه هستن. زمان رسیدن به ماگزیمم محتوای آنتوسیانین در گونه های جور واجور فرق داره، واسه نژاد مصری ۴۵-۳۰ روز بعد از گل دهی، در نژاد هندی ۴۵-۳۵ روز بعد از گلدهی، در نژاد سنگالی ۵۰-۴۰ روز بعد از گلدهی و در نژاد آمریکایی و تایلندی ۵۰-۴۵ روز بعد از گلدهیه.

دانه

۱- چربی دانه

دانه های چای مکی به عنوان یه منبع جدید از پروتئین و لیپید مطرحه. دانه چای مکی از ۲۰ درصد روغن تشکیل شده .(Komarov,1968) استرولای موجود در روغن دانه، ۳/۶۱ درصد بتا- سیتوسترول، کامپاسترول ۵/۱۶ درصد، کلسترول ۱/۵ درصد و ارگوسترول ۲/۳ درصده. این روغن پر از اسیدهای چرب غیر اشباع حدود ۷۰ درصده که اسید لینولئیک فراوون ترین اونا (۳۰-۴۹ درصد) هستش. اسید اولئیک (۳۴ درصد، اسید پالمتیک (۳۵ درصد)، اسید استاریک (۴/۳ درصد)، اسید مرسیتیک (۲ درصد)، اسید پالمتیولئیک (۲ درصد) از اسیدهای چرب مهم دانه روغن این گیاه هستن James&Duke,1983)). دانه چای ترش شامل ۱/۱۹ تا ۲۲ درصد روغنه که غنی از اسید لینولئیکه. روغن دانه این گیاه سطح بالایی از تری گلسیریدها و مقادیر نرمالی از استرولها و استرهای استرول رو داراس. این روغن پر از اسیدهای چرب غیر اشباع (حدود ۷۰ درصد) هستش که اسید لینولئیک فراوون ترین اوناس(۶۵).

۲- پروتئین دانه

دانه های چای مکی ۲۵-۱۸ درصد پروتئین دارن (Rao,1996). فراوانترین اسید آمینهای لازم لوسین، لیزین و فنیل آلانینه. و اسید آمینه اسیداسپارتیک عادی ترین و اسیدای آمینه،ایزولوسین، تریپتوفان،والین و اسید آمینهای سولفوری ازکمیاب ترین اسیدهای آمینه در دانه این گیاه س. پروتئینای دانه این گیاه درpH اسیدی و قلیایی فوق العاده محلول و در۴= pH کمترین حل شوندگی رو داره. مهمترین بخش پروتئینی چای ترش لگوبرلینا بوده طوریکه دانه های چای ترش به عنوان یه منبع پروتئین جدید مخصوصا در جیره غذایی پرندگان مطرحه، اندازه پروتئین دانه های این گیاه ۳/۲۹ درصده (۳۶ و ۶۷).

۳- بقیه ترکیبات شیمیایی

مقدار کربوهیدرات دانه های چای مکی تقریباً ۶/۲۶ درصده . مواد معدنی مهم در دانه ها پتاسیم ، منیزیم ، فسفر ، گوگرد ، کلسیم

هستش. اندازه کربوهیدرات دانه های چای ترش ۶/۲۷ درصده. پتاسیم، سدیم، فسفر، گوگرد، منیزیم، کلسیم از مواد معدنی مهم در دانه س (۳۶ و ۶۷). شاید گوسیپول، اسید و تانن به اندازه کمی در دانه هست (۶۱).

موارد استفاده چای مکی

الف- کاربرده های خوراکی

ا- کاسبرگ

کاسبرگ تازه واسه سالاد، آشپزی با شکلای جور واجور آردها در پخت کیک، سوپ، سس، پودرهای خوراکی، استفاده می شه ( Facciola,1990 ). کاسبرگ دارای مقدار زیادی اسید سیتریک و پکتینه که واسه درست کردن مربا، ژله، به درد بخوره ( Duke,1983 ). به عنوان مکمل رنگ قرمز در چای گیاهی ( Down,1995 ) و به عنوان منبع جانشین قهوه هستش( Facciola,1990 ). کاسبرگ تازه پس از جوشوندن با شکر واسه درست کردن شیرینی استفاده می شه (Facciola,1990 ) . یکی از مشهورترین نوشیدنیای تابستونی مکزیکه. در مصر روسل در تابستون به صورت سرد و در زمستون گرم مصرف می شه. در جامائیکا یه نوشیدنی قدیمی که موقع کریسمس مصرف می شه ( Morton, 1987 ). امروزه، گیاه روسل مورد توجه فراوون به عنوان غذاس و داروسازان بیشتر نگران این هستن که احتمال داره به عنوان محصول غذایی طبیعی و یه جانشین واسه بعضی رنگای ترکیبی مورد استفاده قرار میگیره (Morton,1987 ). میوه های چای ترش در افریقا پس از چیدن از گیاه شسته شده بعد یه برش در زیر کاسبرگها ایجاد می کنن تا کاسبرگها از کپسول بذر جدا شده به صورت تازه خوری و به سالادای میوه اضافه می شن (۵۶ و۶۲). کاسبرگ این گیاه که به نام کاراک یا کاراکاد موسومه طعمی ترش مزه داشته که به دلیل مقدار زیاد اسید سیتریکه که همراه با اسید مالیک و مقدار کمی اسید تارتاریک در قطعات کاسبرگ هست. اسیدیته اون طبق اسید سیتریک در حدود ۱۶ درصد بوده که به دلیل وجود موسیلاژ حالت ملایم تری موقع مصرف به این قطعات میده. بیشتر مانند یه غذای فرعی پخته و با بادام زمینی سائیده شده و مصرف می شه (۵۴). در پاکستان از ترکیبات شیمیایی چای ترش به خصوص پکتین اون در صنعت آب میوه استفاده می شه. در هند غربی و آمریکای مرکزی اسانس چای ترش رو واسه تولید نوشابه هایی مانند لیمونا که از کاسبرگ اون جفت و جور می شه و به عنوان یه نوشیدنی مورد استفاده قرار میدن. مصریها چای ترش رو تو یه پارچ سفالین با کمی زنجبیل رنده شده و به اندازه دلخواهی شکر و یخ مخلوط کرده و به عنوان یه نوشیدنی سنتی مصرف می کنن(۵۶). بومیهای منطقه استوایی غرب افریقا جهت درست کردن یه نوشیدنی آب جوش رو روی کاسبرگ چای ترش ریخته و در طول یه شبونه روز به حالت خود باقی گذاشته بعد مصرف می کنن (۳۳). در آمریکا اداره کنترل تغذیه و دارو اجازه به کار گیری عصاره های این گیاه در مشروبات الکلی رو داده چون اندازه جذب الکل رو در بدن کم می کنه. برگهای جوون و ریشه های نرم چای ترش در سالادهای خام مصرف می شن، یا مانند سبزیجات به تنهایی و یا ترکیب با بقیه سبزیجات یا با گوشت و ماهی پخته می شن ( ۴۱ و۴۹)، برگها و دانه های پودر شده در آفریقای غربی خورده می شن. برگهای پخته گیاه در نواحی محل رویش به مصارف تغذیه می رسن. رنگدانهای قرمز موجود در کاسبرگ گوشتی اون در صنایع غذایی و آرایشی استفاده میشن (۶۶). اندازه آهن و منگنز کاسبرگ گیاه وقتی از ۱۵ به ۳۰ روز می رسه بالا رفته و عوضش محتوای روی و کلسیم اون پائین میاد. البته براساس واریتهای جور واجور این الگو تا اندازه ای فرق داره ولی اندازه مواد معدنی در این دوره بیشتره. میشه با مخلوط کردن پودر کاسبرگ چای ترش با آرد گندم نون غنی از آهن جفت و جور کرد(۳۵).

۲- برگ

برگهای جوون و ساقه های نازک بیشتر در سالاد استفاده می شه(Kunkel,1984 ). برگهای سبز پخته شده یا ترکیب با بقیه سبزیجات، گوشت و ماهی مصرف می شه (Morton, 1980 ). برگ سبز به عنوان سبزی خوراکی کاربرد داره.

۳- دانه

دانه ، بیشتر واسه پودر در سوپای روغنی و سوسیس استفاده میشن (Kunkel,1984). هم اینکه دانه ها به عنوان جانشین قهوه به دلیل وجود خواص محرک جنسی استفاده می شه (Duke,1983 ). دانه های این گیاه ادرار آوره . روغن قهوه ای حاصل از دانه های این گیاه در درمون زخم ها و بیماریا موثره ( Morton, 1987). در هند از دانه های این گیاه به عنوان یه دارو واسه سستی، گیجی و سوء هاضمه استفاده می شه و دانه اون غنی از چربی و پروتئینه (۶۱).

۴- ریشه

ریشه، خوراکیه اما زیاد مورد استفاده قرار نمی گیره، چون حالت پودری کمتری داره ( Cribb&andy,1967 ).

کاربرده های پزشکی

روسل خنک کننده و آروم بخش، که بیشتر در موارد موضعی استفاده می شه. هم اینکه تاثیراتی واسه پایین آوردن تب داره. برگهایش

خاصیت ضد اسکوربیک ( کمبود ویتامین C ) و مصارف تغذیه ای داره (Duke,1983 ). برگها در درمان سرماخوردگی، سرفه و در بعضی موارد به عنوان ضماء روی آبسه استفاده می شه. میوه ها هم ضد اسکوربیکه(Duke,1983 ). گلا شامل گوسی پتین،آنتوسیانین، گلیکوساید، هیبسینه (Duke,1983 ). هم اینکه انرژی زا، باعث کاهش فشار خون، در درمان سوء هاضمه و ناراحتیای کبدی استفاده می شه. کاسبرگ در آب جوشیده می شه و به عنوان یه نوشیدنی واسه آدمایی که دارای حملات قلبی هستن استفاده می شه. از کاسبرگ خشک در نیجریه یه نوشیدنی غیر الکلی به نام زبو بدست میاد. این نوشیدنی در مقایسه با بقیه نوشیدنیای بدون الکل بسیار ارزانه ولی بواسطه عمر بسیار کوتاه اون (۲۴ ساعت در دمای اتاق ) اگه منجمد نشه از توانایی پذیرش محدودی برخورداره. کاسبرگ باعث کاهش فشار خون و دارای خواص آنتی اسکوربیکه. دانه ها هم تقویتی و تب بر هستن. ریشه تلخ اون حالت تقویتی داره و در گزارشات بیشتر به عنوان ضد عفونی کننده، تقویتی، هضم غذا، تقویت جنسی، سرطان، سرماخوردگی، سرفه، تب، حملات قلبی، بیماریای عصبی استفاده می شه (Duke,1983 ). هم اینکه باعث کم شدن اندازه جذب الکل و کاهش شدت اثرات الکل می شه (Duke,1983 ). هم اینکه از گلبرگ اون یه نوع رنگ زرد بدست میاد که مصرف پزشکی داره (Komarov,1968 ). فشار خون سیستولیک بیماران گروه تجربی در مقایسه با زمان قبل ازمصرف در روز دوازدهم ۲/۱۱ درصد و سه روز پس از قطع مصرف چای فشار خون سیستولیک گروه تجربی و تماشاگر به اندازه ۹/۷ درصد و فشار دیاستولیک اونا به اندازه ۶/۵ درصد زیاد شد. التهابات روده ای رو فعال می کنه و غلظت خون رو بالا می بره. برگهای اون خاصیت آروم بخش دارن و در درمان سرفه استفاده میشن(۱۱).

بقیه کاربرده ها

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *